Znalezienie odpowiedzialnej niani to dla wielu rodziców prawdziwe wyzwanie. Niezależnie od tego, czy szukają wsparcia u studentki, która dopiero wchodzi na rynek pracy, czy u babci chcącej dorobić do emerytury – kluczowe jest zapewnienie bezpiecznej i legalnej formy zatrudnienia. Rozwiązaniem, które łączy korzyści dla obu stron, jest umowa uaktywniająca.
Umowa uaktywniająca to rodzaj umowy o świadczenie usług, dedykowany zatrudnianiu opiekunek do dzieci. Jej główną zaletą jest to, że zapewnia niani obowiązkowe ubezpieczenia: emerytalne, rentowe, wypadkowe i zdrowotne, a w całości lub w części składki finansuje budżet państwa.
– Dzięki zawartej umowie rodzic może skorzystać z dofinansowania z budżetu państwa, co realnie obniża koszty opieki. Niania natomiast zyskuje bezpieczeństwo. Dzięki składkom na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne ma zabezpieczenie nie tylko teraz, ale także na przyszłość. To oznacza, że okres jej pracy wlicza się do emerytury, daje prawo do świadczeń zdrowotnych, a w przypadku choroby czy macierzyństwa ma również prawo do zasiłków – wyjaśnia Katarzyna Krupicka, regionalna rzeczniczka prasowa ZUS województwa podlaskiego.
Umowa musi szczegółowo określać czas i miejsce opieki, obowiązki niani, wysokość wynagrodzenia oraz okres obowiązywania.
Na podstawie umowy uaktywniającej może być zatrudniona każda pełnoletnia osoba, która nie jest matką dziecka. W praktyce może to być wspominana studentka, osoba poszukująca dodatkowego zajęcia, czy właśnie babcia dorabiająca do emerytury.
Opieka dotyczy dzieci od 20. tygodnia życia do końca roku szkolnego, w którym maluch kończy 3 lata. W wyjątkowych sytuacjach (gdy np. niemożliwy jest pobyt dziecka w przedszkolu) okres ten może zostać wydłużony do końca roku szkolnego, w którym dziecko kończy 4 lata.
Umowę zawiera się bezpośrednio z rodzicem, rodzicem samotnie wychowującym lub opiekunem prawnym.
Po podpisaniu umowy, rodzic staje się płatnikiem składek i musi dopełnić kilku formalności w ZUS:
- zgłoszenie siebie jako płatnika składek na formularzu ZUS ZFA (jeśli nie był wcześniej zarejestrowany);
- zgłoszenie niani do ubezpieczeń w ciągu 7 dni od rozpoczęcia opieki, używając formularza ZUS ZUA (dla pełnych ubezpieczeń) lub ZUS ZZA (tylko dla zdrowotnego);
- potrącanie składek finansowanych przez nianię (w tym dobrowolnej chorobowej) i odprowadzanie ich do ZUS;
- comiesięczne przekazywanie dokumentów rozliczeniowych (ZUS DRA, RCA, RSA) do 20. dnia miesiąca za miesiąc poprzedni.
To, w jakim stopniu budżet państwa sfinansuje składki, zależy od ustalonej pensji niani:
- jeśli wynagrodzenie niani nie przekracza połowy minimalnego wynagrodzenia (w 2025 roku jest to 2333 zł), całość składek pokrywa państwo;
- jeśli pensja jest wyższa, składki od nadwyżki opłacają już wspólnie rodzic i niania.
Dzięki temu mechanizmowi koszty opieki są znacznie obniżone dla rodziny, a niania zyskuje pełne zabezpieczenie socjalne i zdrowotne.
Dzięki umowie uaktywniającej niania zyskuje pełne prawa do świadczeń w razie potrzeby, np. w razie choroby, wypadku przy pracy czy macierzyństwa. Zakres ubezpieczeń zależy od jej sytuacji zawodowej.
Sytuacja niani / Ubezpieczenia obowiązkowe (finansuje państwo/państwo i niania) / Ubezpieczenie dobrowolne (finansuje niania)
- Opieka jest jej jedyną pracą / Emerytalne, rentowe, wypadkowe, zdrowotne / Chorobowe (daje prawo do zasiłków, np. macierzyńskiego)
- Pracuje jednocześnie na pełnym etacie / Tylko ubezpieczenie zdrowotne / Chorobowe (daje prawo do zasiłków, np. macierzyńskiego)
- Prawo do zasiłku chorobowego powstaje po 90 dniach ubezpieczenia, z wyjątkiem wypadków w drodze do/z pracy – wtedy przysługuje od pierwszego dnia
Umowa uaktywniająca to pewność i bezpieczeństwo. Rodzic korzysta z dofinansowania z budżetu państwa, a niania zyskuje ubezpieczenia i prawa do świadczeń. Legalna praca daje gwarancję spokoju, a opieka nad dzieckiem staje się stabilnym i uczciwym zajęciem.
Red. PP
