Uniwersytet Medyczny w Białymstoku umacnia swoją pozycję wśród najważniejszych ośrodków naukowych w Polsce. Dwa przedsięwzięcia zgłoszone przez UMB – Centrum Badań Multiomicznych oraz EPILINK.pl, czyli ogólnopolska sieć ośrodków zajmujących się badaniami epidemiologicznymi – znalazły się w zaktualizowanej Polskiej Mapie Infrastruktury Badawczej. W praktyce oznacza to uznanie ich znaczenia dla rozwoju nowoczesnych badań medycznych i zdrowia publicznego.
Polska Mapa Infrastruktury Badawczej nie jest zestawieniem placówek według ich położenia. To lista najważniejszych laboratoriów, centrów, urządzeń, baz danych i sieci naukowych, których rozwój może mieć strategiczne znaczenie dla polskiej nauki. W aktualizacji z 5 sierpnia 2026 roku znalazło się 165 infrastruktur, w tym 104 przedsięwzięcia, które zostały wpisane na mapę po raz pierwszy.
Wśród nowych pozycji są dwa projekty Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku. Oba odpowiadają na różne, ale wzajemnie uzupełniające się potrzeby współczesnej medycyny – jeden koncentruje się na bardzo szczegółowej analizie procesów zachodzących w organizmie człowieka, drugi na badaniu zdrowia dużych grup mieszkańców Polski.
Centrum Badań Multiomicznych ma łączyć różne poziomy informacji o organizmie
Centrum Badań Multiomicznych, kierowane przez prof. Adama Krętowskiego, ma stworzyć warunki do prowadzenia kompleksowych analiz biologicznych. Naukowcy będą mogli zestawiać ze sobą informacje dotyczące m.in. genów, aktywności genów, białek oraz produktów procesów metabolicznych.
Takie podejście pozwala spojrzeć na organizm szerzej niż przy analizowaniu pojedynczego rodzaju danych. Połączenie różnych informacji może pomóc lepiej zrozumieć mechanizmy rozwoju chorób, a także wyjaśnić, dlaczego pacjenci z podobnym rozpoznaniem mogą odmiennie reagować na to samo leczenie.
Rozwijana infrastruktura może w przyszłości znaleźć zastosowanie m.in. w poszukiwaniu wcześniejszych oznak chorób, prognozowaniu ich przebiegu oraz dopasowywaniu terapii do konkretnego pacjenta. Badania mogą również wspierać ocenę skuteczności leczenia i opracowywanie nowych metod diagnostycznych.
UMB nie zaczyna jednak tych prac od zera. Uczelnia ma doświadczenie w badaniach genomicznych, proteomicznych i metabolomicznych, a także w przetwarzaniu dużych zbiorów danych. Jednym z przykładów jest projekt PowerOMICS, którego celem jest opracowanie nowych modeli diagnostycznych i prognostycznych dla osób z nowotworami litymi.
Centrum Badań Multiomicznych ma połączyć istniejące kompetencje, laboratoria i technologie, dając możliwość prowadzenia badań na większą skalę.
EPILINK.pl połączy ośrodki badające zdrowie Polaków
Drugim projektem UMB wpisanym na Polską Mapę Infrastruktury Badawczej jest EPILINK.pl – ogólnopolska sieć ośrodków prowadzących duże badania epidemiologiczne i populacyjne. Tworzy ją 12 uczelni i instytutów, wśród których znajduje się Uniwersytet Medyczny w Białymstoku.
Sieć ma umożliwić prowadzenie bardziej spójnych badań nad zdrowiem mieszkańców Polski. Naukowcy będą mogli analizować nie tylko częstotliwość występowania poszczególnych chorób, ale także związki między stanem zdrowia a stylem życia, środowiskiem, wiekiem czy predyspozycjami biologicznymi.
Jednym z ważnych elementów projektu ma być ujednolicenie zasad gromadzenia, przechowywania i analizowania danych. Dzięki temu informacje pochodzące z różnych części kraju będzie można łatwiej ze sobą zestawiać i wykorzystywać w kolejnych badaniach.
To istotne również z punktu widzenia zdrowia publicznego. Lepsza wiedza o tym, jakie choroby i czynniki ryzyka występują w poszczególnych grupach mieszkańców, może dostarczać danych potrzebnych do planowania działań profilaktycznych.
Białystok PLUS jednym z przykładów doświadczenia UMB
EPILINK.pl opiera się na doświadczeniach instytucji, które od lat prowadzą badania populacyjne i epidemiologiczne. Wśród projektów realizowanych przez partnerów sieci znajdują się m.in. Białystok PLUS, WOBASZ, PONS, HAPIEE, PURE, PICTURE, MetALL, MULTIPREVENT oraz TWINS.PL.
Szczególne znaczenie dla Białegostoku ma projekt Białystok PLUS prowadzony przez Uniwersytet Medyczny w Białymstoku. Badanie pozwala analizować stan zdrowia mieszkańców miasta, dostarczając danych dotyczących m.in. występowania chorób i czynników wpływających na zdrowie populacji.
Doświadczenia zgromadzone podczas takich przedsięwzięć mogą teraz zostać wykorzystane w ramach szerszej, ogólnopolskiej współpracy naukowej.
Dwa projekty, jeden cel – lepiej poznawać choroby i zapobiegać ich skutkom
Centrum Badań Multiomicznych i EPILINK.pl działają na różnych poziomach, ale ich potencjał może się wzajemnie uzupełniać. Pierwsza infrastruktura pozwala dokładniej analizować biologiczne mechanizmy związane z chorobami, druga daje możliwość obserwowania zdrowia dużych populacji i poszukiwania zależności między chorobami a czynnikami środowiskowymi czy stylem życia.
Połączenie obu perspektyw może w przyszłości ułatwić prowadzenie badań nad chorobami cywilizacyjnymi – od poszukiwania ich przyczyn, przez wcześniejsze wykrywanie, po opracowywanie skuteczniejszych metod profilaktyki i leczenia.
Dla Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku wpisanie obu przedsięwzięć na Polską Mapę Infrastruktury Badawczej oznacza również wzmocnienie pozycji uczelni jako ośrodka rozwijającego zaawansowane badania medyczne i analizę dużych zbiorów danych.
UMB również w projekcie POLTOX
Na Polskiej Mapie Infrastruktury Badawczej znalazł się także projekt Krajowe Laboratoria Doskonałości Toksykologicznej i Monitoringu Biologicznego – POLTOX. Jego liderem jest Warszawski Uniwersytet Medyczny, natomiast partnerami są m.in. Zakład Toksykologii oraz Centrum Medycyny Doświadczalnej Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku.
Oznacza to, że udział UMB w przedsięwzięciach znajdujących się na strategicznej mapie polskiej infrastruktury badawczej obejmuje nie tylko dwa projekty, których uczelnia jest wnioskodawcą, ale także zaangażowanie w kolejną ważną inicjatywę naukową.
Red. PP
